Wyszukiwarka:
Warto przeczytać

Gorzkie żale a duchowość biblijna

2016-02-14

News

Snopkiem mirry jest dla mnie mój Miły! (Pnp 1, 12)


Typowo polskie nabożeństwo Gorzkich żali jest mocno osadzone w pasyjnej pobożności epoki baroku. Przełom XVII i XVIII wieku charakteryzował się rozwojem szkolnych teatrów, zapoczątkowanych przez jezuitów. Misjonarze św. Wincentego a Paulo zajęli się z kolei formacją duchowieństwa. W prowadzonych przez nich seminariach duchownych kształcili się przyszli duszpasterze, którzy nabożeństwo Gorzkich żali przenieśli do parafii w całej Polsce. Od samego początku było ono związane z Wielkim Postem i śpiewane w miejsce tradycyjnych nieszporów niedzielnych.

Nabożeństwo to, wzorowane na modlitwie brewiarzowej, szybko przyjęło się w granicach Rzeczypospolitej i przetrwało epokę rozbiorów oraz wojen światowych. Przyczyną tak wielkiej popularności Gorzkich żali jest zapewne ich głębokie osadzenie w duchowości biblijnej.

Podstawą rozważań Męki Pańskiej są oczywiście cztery Ewangelie, ale można się w nich dopatrzeć także aluzji do proroctw biblijnych, a zwłaszcza Pieśni o cierpiącym Słudze Pańskim z Księgi Izajasza. Autor nabożeństwa, ks. W. Benik (1674-1720) wykorzystał tekst łacińskiej pasji Fasciculus myrrhae (1697) i licznych staropolskich pieśni pasyjnych. Nadal im jednak oryginalną formę, opartą na schemacie dawnej jutrzni brewiarzowej.

Pierwszy tekst słowny (1707) nawiązuje tytułem do pasji łacińskiej: Snopek mirry z Ogroda Gethsemańskiego. Sformułowanie to wyraża zamysł autora, który chce oprzeć się na przekazie ewangelicznym (Ogród Getsemani), a zarazem wskazać na proroctwo Starego Testamentu o Męce Pańskiej. Pieśń nad Pieśniami bowiem (1, 12) zawiera wyznanie Oblubienicy, które w przekładzie ks. Wujka z łacińskiej Wulgaty brzmi następująco: Snopkiem mirry jest dla mnie mój Miły! Otóż średniowieczna interpretacja tej Pieśni każe widzieć w osobie Oblubieńca samego Chrystusa, podczas gdy Oblubienicą jest Kościół i każdy z wierzących. Alkuin, uczony benedyktyn z otoczenia Karola Wielkiego, tak interpretował słowa Oblubienicy: „Śmierć mego Ukochanego, którą poniósł dla mojego zbawienia, będzie zawsze zamieszkiwała w mojej pamięci”. Stąd drugi etap nabożeństwa Gorzkich żali zawiera Lament duszy nad cierpiącym Jezusem. Wyraża ona, po Hymnie wprowadzającym, osobistą refleksję uczestnika nabożeństwa, jego zjednoczenie z cierpieniem Zbawiciela.

W sposób zupełnie wyjątkowy Oblubienicą jest Matka Zbawiciela. Nic więc dziwnego, że każda część Gorzkich żali kończy się Rozmową duszy z Matką Bolesną. Jest to kolejny przykład wykorzystania w tym nabożeństwie średniowiecznej formy modlitwy, zwanej „płaczem Maryi” (łac. planctus Mariae). Od niej bowiem można najlepiej nauczyć się współuczestnictwa w zbawczej męce Pana. Przy jej piersi spoczywał On jako dziecko, a teraz po zdjęciu z krzyża złożono Go znów na jej łonie. Maryja uczy nas doskonałego zjednoczenia z cierpieniem Chrystusa. Teksty biblijne nie rozwijają tego wątku, jest on jednak wszechobecny w duchowości chrześcijańskiej, zarówno w Kościele wschodnim jak i zachodnim

Charakterystyczne, że w odróżnieniu od średniowiecznych pieśni pasyjnych nie ma w Gorzkich żalach żadnych odniesień do apokryfów biblijnych. Nawet imię żołnierza Malchusa zostało wzięte wprost z Ewangelii (J 18,10). Spostrzeżenie to pozwala nam śmiało uczestniczyć w tym specyficznym nabożeństwie, które łączy duchowość Wschodu i Zachodu.

Snopek mirry z Ogrodu getsemańskiego to przykład duchowości biblijnej, łączącej Stary Testament z Nowym w harmonijnej całości. Mirra, przyniesiona dzieciątku Jezus przez Mędrców ze Wschodu (Mt 2, 11), jest wypełnieniem proroctwa o Mesjaszu-Królu, a zarazem zapowiedź Jego pogrzebu (J 19, 39). Śpiewając barokowe strofy tej niezwykłej pieśni, łączymy się w nich z naszymi przodkami we wspólnym sławieniu Zbawiciela.

ks. Antoni Tronina

fot. Ogród Getsemani - Jerozolima
Pozostałe tematy
Aktualności

Niedziela Słowa Bożego 2020

Z inicjatywy Franciszka obchodzimy Niedzielę Słowa Bożego (zob. List). Papież pragnie uczcić 50. rocznicę powstania Katolickiej Federacji Biblijnej oraz 1600. rocznicę śmierci św. Hieronima. Niedziela ma wymiar ekumeniczny, gdyż jednoczy wszystkich chrześcijan wokół Słowa: To właśnie Bóg w Chrystusie pojednał świat ze sobą. On nie poczytał ludziom ich grzechów i w nas złożył słowo pojednania (2 Kor 5,19 BP).

więcej

Mystagogia Benedicti - Boże Narodzenie

Fundacja Benedyktynów z Biskupowa kontynuuje serię wydawniczą Mystagogia Benedicti jako wprowadzenie w Tajemnicę Roku Liturgicznego w nauczaniu Benedykta XVI. Trzeci tom, pod red. ks. dr Andrzeja Demitrowa, dotyczy Bożego Narodzenia (I cześć: od Wigilii Uroczystości Bożego Narodzenia do Uroczystości Świętej Bożej Rodzicielki Maryi); rec. JK

więcej
zobacz wszystkie

Liczba wizyt: 5209650

Tweety na temat @Ssb24pl Menu
Menu