Posługa dwóch braci św. Cyryla i Metodego zainicjowała ewangelizację ludów słowiańskich. Stali się nie tylko apostołami Słowian, ale i współpatronami Europy (Egregiae virtutis, 1980). "Trzeba więc, by cały Kościół obchodził uroczyście i w radości tysiąc-setną rocznicę zakończenia apostolskiego dzieła pierwszego arcybiskupa wyświęconego w Rzymie dla ludów słowiańskich, św. Metodego, oraz jego brata, św. Cyryla, wspominając wejście tych ludów na scenę historii zbawienia i do grona narodów Europy..." - pisał Jan Paweł II w Liście apostolskim Slavorum Apostoli, opublikowanym w 1985 roku. Byli oni zwiastunami Ewangelii i kultury. Bracia podjęli trudne dzieło przekładu Pisma Świętego oraz tekstów liturgicznych i katechetyczny na język ludów słowiańskich (głagolica-cyrylica). Wkład Apostołów Słowian doceniła filatelistyka europejska i światowa.

Bracia Michał (Metody) i Konstantyn (Cyryl) przyszli na świat w greckim mieście Sołuniu (dzisiaj Saloniki), które w IX wieku były ważnym ośrodkiem życia handlowego i politycznego w Cesarstwie Bizantyńskim oraz zajmowały wybitne miejsce w życiu umysłowym tej części Bałkanów. Obydwaj otrzymali staranne wykształcenie, o które zadbał ich ojciec - urzędnik cesarski. Starszy brat Metody ok. roku 840 wstąpił do klasztoru u stóp góry Olimp w Bitynii, a młodszy Cyryl, po ukończeniu studiów w Bizancjum, otrzymał święcenia kapłańskie w Konstantynopolu. Z czasem dołączył do starszego brata, aby oddać się życiu monastycznemu i studium. Władze cesarstwa włączył jednak braci jako wybitnych znawców religii i kultury do delegacji bizantyjskiej wysłanej do Chazarów, gdzie odnaleźli relikwie św. Klemensa, papieża i męczennika. Kolejna podróż misyjna Braci była odpowiedzią na poselstwo księcia Moraw, Rościsława, wysłane do cesarza Michała III z prośbą o przysłanie jego ludom "Biskupa i nauczyciela takiego..., który by w (naszym) własnym języku prawdziwą wiarę chrześcijańską wykładał" (Żywot Konstantyna, XIV, 64; por. SA 5). Misja w Państwie Wielkomorawskim przyniosła błogosławione owoce, potwierdził papież w Rzymie. Wydatnie przysłużyły się temu nowe przekłady Pisma św. i ksiąg liturgicznych na języki słowiańskie. Cyryl zmarł w Rzymie 14 lutego 869 roku i spoczął w bazylice św. Klemensa. Metody kontynuował misję w Panonii i na Morawach. Zmarł 6 kwietnia 885 roku i spoczął w Velehradzie. Legenda panońska i Zywot Metodego sugerują oddziaływanie braci Sołuńskich nie tylko na Słowian południowych, ale również na ziemie Wiślan. Kościół zachodni uznał Cyryla i Metodego współpatronami Europy (zob. Leon XIII enc. Grande munus, 1880; Jan Paweł II, list apost. Egregiae virtutis, 1980).

Posługę apostolską i misyjną świętych Cyryla i Metodego można uznać za pierwszą ewangelizację Słowian, która objęła swym zasięgiem Morawy, Słowację, Czechy oraz Węgry. Z chwilą upadku Państwa Wielkomorawskiego obrządek starosłowiański ustąpił miejsca obrządkowi łacińskiemu. Chrystianizacja ludów słowiańskich nie była by możliwa bez posługiwania się językiem rodzimym, stąd tak wielkie znaczenie inkulturacyjnej misji Cyryla i Metodego. Filatelistyka europejska i światowa upamiętnia nie tylko rocznice śmierci wielkich apostołów Słowian, ale również ich wkład w rozwój literatury i kultury ludów słowiańskich. "Ich dzieło stanowi wybitny wkład w tworzenie się wspólnych korzeni Europy, które dzięki swej trwałości i żywotności stanowią jeden z najmocniejszych punktów odniesienia, jakich nie może pominąć żaden wysiłek zmierzający do zaprowadzenia nowej jedności Kontynentu w naszych czasach" - zaznaczył św. Jan Paweł II (SA 25).

2. Znaczki nt. św. Cyryla i Metodego 

Najstarsze znaczki o apostołach Słowian pochodzą z terenów Czech i Sudetenlandu z lat trzydziestych XX wieku. Poczta Czechosłowacji w 1935 roku wprowadziła do obiegu serię znaczków z okazji 1050 rocznicy śmierci św. Metodego (Mi 339-241). Projektantem znaczka był Bohumil Heinz i J. Köhler. Na znaczku uwidoczniono obydwu braci Sołuńskich z krzyżem misyjnym. Ta sama seria ukazała się również w roku 1938, jako przedruk dla Sudetenland (Kraj Sudetów), przejętego na mocy układu monachijskiego przez Niemcy, z nadrukiem dla miasta Mikulovice (Niklasdorf) (Mi DR-SL 90-91. 105-107).

Św. Cyryl i Metody Mi 339-341

Kolejna seria znaczków wprowadziła do obiegu Poczta Watykanu w 1963 roku z okazji 1100 rocznicy podjęcia misji apostolskiej wśród Słowian w Państwie Wielkomorawskim (Mi A 436-438). Pierwszy znaczek przedstawia św. Cyryla, drugi św. Metodego - obydwaj w szatach liturgicznych, a trzeci mapę, na której zaznaczony trzy kraje: Polonia, Moravia i Hungaria.

Św. Metody - Mi 438

Poczta Watykańska wprowadziła również serię znaczków z okazji 1100 rocznicy śmierci św. Metodego oraz ogłoszenia św. Cyryla i Metodego współpatronami Europy (Mi VA 867-869).

 

Św. Benedykt oraz Św. Cyryl i Metody - Patroni Europy (Mi 869)

Po powstaniu Republiki Słowacji - do 31 grudnia 1992 r. wchodziła w skład Czechosłowacji - poczta słowacka 22 czerwca 1993 roku wprowadziła znaczek z okazji 1130 rocznicy misji (przybycia) św. Cyryla i Metodego (Mi SK 175). Inny seria znaczków z 2010 r. przypomina dziedzictwo kultury słowackiej, ilustrując "Roku Kultury chrześcijańskiej w Słowacji" postaciami świętych uczniów św. Metodego: św. Gorazd i św. Klemens z Ohrid (840-916; Mi SK 640-641).

1130. rocznica misji św. Cyryla i Metodego - Mi 175

Św. Metody ostatnie lata życia "poświęcił pracy nad dalszymi przekładami Pisma Świętego i ksiąg liturgicznych, dzieł Ojców Kościoła, a także zbioru kościelnych i państwowych praw bizantyjskich, tak zwanego Nomokanonu" (SA 6). Dzieło Apostołów Słowian kontynuowali ich uczniowie.

Ostatnie lata dziedzictwo Apostołów Słowian upamiętniają nie tylko poczty Czech, Słowacji, Watykanu, ale również poczty Rosji i Białorusi oraz Mozambiku i Ghany. W upamiętnienie patronów Europy wpisała się także Poczta Polska. W 2002 roku wprowadziło do obiegu serię znaczków i blok 184 (Fi 3857-62) pn. "Święci Polscy i Europejscy". W tym gronie są również św. Cyryl i Metody.

Święci Polscy i Europejscy - Blok 184

Rok 2013 przynosi kilka serii znaczków o Apostołach Słowian. Najpierw Poczty Watykanu, Słowacji, Czech i Bułgarii z okazji 1150. rocznicy misji św. Cyryla i Metodego wprowadziły emisję wspólną znaczka i bloku: Mi VA 1779, Bl 42; Mi SK 712, Bl 42; Mi CK 757, Bl 50; MI BL 5104, Bl 374, przedstawiające iluminacje z ksiąg liturgicznych w języku starosłowiańskim. Jest to ciekawy przykład emisji paralelnej, która obejmuje swoim zasięgiem aż cztery kraje. Osobno Poczta Watykanu i Słowacji w 2018 r. wprowadziła do obiegu znaczek i blok z okazji 1150. rocznicy wprowadzenia liturgii słowiańskiej (Codex Zographensis z X/XI w.; por. Mi VT 1933; Bl 56; Mi SK 843, BL 52) oraz znaczek i blok w roku 2020 znaczek ze św. Metodym - arcybiskupem Wyszehradu. 

1150. rocznica misji Apostołów Słowian - Mi SK 712, Bl 42 oraz znaczek z 2020 roku (Mi SK 906, Bl 57).

Poczty Rosji i Białorusi upamiętniły wkład św. Cyryla i Metodego dla rozwoju języka i literatury słowiańskiej. W 2013 roku wprowadziły piękne znaczki i bloki z okazji 1150. rocznicy misji Apostołów Słowian.

Rosja (2013) - Mi R 1932 i Bl 184

Wymowne jest i to, że w dalekich kraj afrykańskich wydawane są również znaczki szerzące kult św. Cyryla i Metodego. Pierwszy przykład prezentuje dzieła kultury bizantyjskiej wydane przez pocztę Ghany (2013), a wśród nich ikona św. Metodego.

Ghana (2013) - Mi GH 4257-59

Drugi przykład to seria znaczków i blok prezentujący 1200. rocznicę misji św. Cyryla i Metodego, wydany przez Pocztę Mozambiku (2015).

Mozambik - MI MZ Blok 987 oraz Mi MZ 7737

Siła świadectwa świętych jest ponadczasowa, a ich przesłanie Dobrej Nowiny wypełnia obietnicę Apokalipsy św. Jana. Wizjoner zobaczył anioła lecącego środkiem nieba: "Miał on ogłosić wieczną Ewangelię przybywającym na ziemi: wszystkim narodom, szczepom, językom i ludom" (Ap 14,6).

***

Miał racje św. Jan Paweł II, pisząc o owocach misji Apostołów Słowian: "Wprawdzie dzieło świętych Braci po śmierci Metodego przeszły poważny kryzys, a prześladowanie jego uczniów wzmogło się tak dalece, że musieli opuścić treny swej pracy misyjnej, tym niemniej ich ewangeliczny posiew nie przesrał wydawać owoców, a ich misjonarska postawa, wyrażająca się w niesieniu nowym ludom prawdy objawionej przy jednoczesnym poszanowaniu ich kulturowej odrębności, pozostała dla Kościoła i misjonarzy wszystkich czasów żywym wzorek" (SA 7). Potwierdzają te słowa emisje filatelistyczne z różnych krajów.

ks. Jan Kochel

Bruckner A., Legendy o św. Cyrylu i Metodym wobec prawdy dziejowej. Szkice z dziejów chrześcijaństwa u Słowian, Sandomierz 2019.

Fischer A. i W., Katalog polskich znaczków pocztowych (i z Polską związanych), t. I, Bytom 2025 (skrót Fi).

Michel. Europa 2022/2023, Band. 1-16, Fulda 2023 (skrót Mi).

Jan Paweł II, List apostolski Egregiae virtutis (31 grudnia 1980 r.), Acta Apostolice Sedis 73 (1981), 258-262.

Jan Paweł II, List apostolski Slavum Apstoli, Watykan 1985.

Grivec F., Święci Cyryl i Metody. Apostołowie Słowian, Kraków 1930.

Mirewicz J., Współtwórcy i wychowawcy Europy, Kraków 1982.