Termin "patron" (łac. patronus caelestis) wywodzi się z prawa rzymskiego (ok. VIII w. przed Chr.) i oznacza opiekuna nad tzw. słuchającymi, objętymi opieką i wstawiennictwem. W chrześcijaństwie pojęcie "patronatu" rozpowszechniło się wraz z praktyką chrztu dzieci (wybór imienia świętego patrona) jako przykład do naśladowania. Reforma liturgiczna Soboru Watykańskiego II rozróżnia patrona miejsca (narodu, kraju, diecezji, państwa, miasta, parafii) oraz społeczności (zakonu, instytucji lub związków kościelnych i świeckich); stosuje się także rozróżnienie patronów głównych i drugorzędnych. Wybór patrona dokonuje się na mocy tradycji lub ustanowienia zatwierdzonego przez Dykasterię ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów. Polska posiada kilku patronów, którzy opiekują się naszym narodem i wstawiają się za nim przed Bogiem.

Taki tytuł nosi dzieło Feliksa Konecznego (1862-1949), wielkiego historyka i historiozofa, krytyka i pisarza; autora wielu prac naukowych, popularnonaukowych i podręczników, np. Dzieje narodu polskiego dla młodzieży (1889), Dzieje Śląska (1897) czy Dzieje Polski za Piastów (1902) i Jagiellonów (1903). Jego dzieło "Świeci w dziejach narodu polskiego", wydane w 1939 roku (wznowione w 1985 w Krakowie-Warszawie i Komorowie w 2005 r.), odegrało istotną rolę w utrwalaniu tożsamości narodowej i cywilizacyjnej narodu polskiego. Staraniem krakowskiego IPN w 2023 r. odsłonięto nowy nagrobek ku jego czci i rodziny na Cmentarzu Salwatorskim w Krakowie.

Historyk krakowski pisał: "(...) Polska dbała o moralność w polityce i wybijała się pośród narodów. Siłami swymi wzmagała siłę katolicyzmu i cywilizacji łacińskiej. Dając prawu pierwszeństwo przed siłą, uważała tym bardziej za obowiązek, żeby móc oddać siłę na obronę prawa. Potem przestaliśmy niestety o tę siłę dbać, staliśmy się narodem słabym i państwem bez znaczenia. W końcu przestaliśmy nawet być państwem, a naszym prawom narodowym urągała obca siła" (Koneczny, 1985, 266). Ta przestroga wciąż "brzmi" w naszej świadomości narodowej. Jedyną pewną i skuteczną ochroną tożsamości dla narodu jest trwanie przy wierze katolickiej i cywilizacji łacińskiej. Opieka i wstawiennictwo świętych stanowi nadprzyrodzoną siłę, o którą trzeba stale zabiegać i przekazywać nowym pokoleniom. 

Polska na przestrzeni dziejów miał wielu świętych opiekunów i orędowników, np. św. Floriana i św. Wacława patronów Rzeczpospolitej Obojga Narodów. Biskup krakowski kard. Zbigniew Oleśnicki w 1438 roku dołączył do nich dwóch męczenników św. Wojciecha i św. Stanisława ze Szczepanowa, ustalając czterech głównych patronów (patroni principales) Królestwa Polskiego. Św. Kazimierza Królewicza ogłoszono głównym patronem Litwy, prowincji Korony Królestwa Polskiego, podczas kanonizacji w 1604 roku. Natomiast król Jan Kazimierz 1 kwietnia 1656 r. w katedrze lwowskiej obrał na patronkę całego Królestwa Polskiego Najświętsza Maryję Pannę. Patronami Królestwa Polskiego ustanowieni zostali również św. Stanisław Kostka (1674), św. Jacek Odrowąż (1686), św. Kinga (1715), św. Jan Kanty (1737), św. Jan z Dukli (1739). Obecnie Polsce "patronuje" pięcioro świętych: głównymi patronami są Najświętsza Maryja Panna Królowa Polski oraz święci biskupi męczennicy Wojciech i Stanisław, a drugorzędnymi patronami są św. Andrzej Bobola i św. Stanisław Kostka (potwierdził to papież Jan XXIII w 1962 r., zob. Kalendarz diecezji polskich z 7.10.2023).

Prawda o świętości i powszechnym powołaniu do świętości została potwierdzona przez Pismo Świętego i Tradycję Kościoła (zob. KK 39-42; KKK 946-962; 2156-2159). Św. Jan Paweł II w swoim nauczaniu i posłudze często zwracał uwagę na rolę świętych w życiu chrześcijan, a w kontekście jubileuszu trzeciego tysiąclecia zabiegał o "uzupełnienie martyrologium Kościoła powszechnego, ze szczególnym uwzględnieniem świętości tych, którzy żyli Chrystusową prawdą także w naszych czasach" (TMA 37). Przypominał, że "prowadzenie do świętości pozostaje szczególnie pilnym zadaniem duszpasterskim", które domaga się "prawdziwej pedagogiki świętości, która zdolna jest dostosować się do rytmu poszczególnych osób" (NMI 30-31). On też podczas pielgrzymek do kraju, wynosząc na ołtarze licznych Polaków i Polki, ukazywał nowe wzorce dążenia do świętości. Kościół w Polsce przyjął to nauczanie i stara się wiernie wcielać je w życie (zob. Świętość. Dar i zadanie, w: II Polski Synod Plenarny (1991-1999), Pallottinum, Poznań 2001, 231-250).

Filatelistyka polska odpowiada na współczesne wezwania "pedagogiki świętości", ukazując nie tylko dawniejsze przykładny polskich świętych i patronów Polski, ale też wiernie dokumentując kolejne beatyfikacje i kanonizacje osób z tej ziemi.

Papież Franciszek uczy, że "święci, którzy znaleźli się już w obecności Boga, utrzymują z nami więzy miłości i komunii" (GeE 4). Potwierdza się teologiczna prawda o komunii świętych i ich wiernej trosce o tych, którzy są jeszcze w drodze do doskonałości (KKK 946-948). Księga Apokalipsy wyraża przekonanie o wstawiennictwie świętych męczenników: "[...] ujrzałem pod ołtarzem dusze zabitych z powodu słowa Bożego i danego świadectwa. Zawołały one potężnym głosem: <Jak długo święty i prawdziwy Władco będziesz zwlekał z sądem i pomstą naszej krwi wśród mieszkańców ziemi?" (Ap 6,9-10). Śmierć męczenników oddziałuje na "mieszkańców ziemi". Franciszek zaś dodaje, że "towarzyszą nam przyjaciele Boga, otaczają nas i prowadzą (...). Nie muszę nieść sam tego, czego w istocie nie byłbym w stanie sam udźwignąć. Rzesza świętych bożych ochrania mnie, wspiera i prowadzi" (GeE 4).

Poszukiwanie wśród świętych swoich obrońców, pośredników i towarzyszy w codzienności życia okazało się drogą prawdziwą i skuteczną dla ludzi wierzących w tajemnicę "świętych obcowania". Naród polski doświadczył na przestrzeni dziejów wiele trudnych sytuacji, stąd to stałe odwoływanie się do swoich "przemożnych orędowników". 

Poczta Polska postanowiła uczcić pięcioro naszych patronów osobną serią znaczków i kopert, podkreślając tożsamość chrześcijańską narodu i gorącą potrzebę ich szczególnej opieki wobec współczesnych zagrożeń. Na pierwszym miejscu opiekę nad narodem polskim roztacza "Królowa Polski". Tytuł rozpowszechnił się już w XIII wieku za sprawą włoskiego jezuity, Juliusza Mancinellego (1537-1618). Maryja objawiła mu, że chce być nazywana właśnie "Królową Polski". Oficjalnie nadanie Jej tego tytułu nastąpiło po cudownej obronie Jasnej Góry w czasie najazdu (potopu) szwedzkiego. Wtedy to w dniu 1 kwietnia 1656 roku król Jan Kazimierz obrał Maryję za Patronkę narodu polskiego i całego królestwa. Potwierdzeniem tego historycznego aktu było ukoronowanie jasnogórskiego obrazu przez biskupa Krzysztofa Jana Szembeka w dniu 8 września 1717 roku. Znaczek z wizerunkiem Matki Bożej Jasnogórskiej Patronki Polski ukazała się w roku 2022. Edycji towarzyszy blok z numeracją, arkusik oraz koperta FDC z widokiem na klasztor w Częstochowie.

 

Główna Patronka Polski - Fi 5225, blok 362

Koperta - Częstochowa FDC 01.

Idea królowania Maryi pozostaje jedną z podstawowych w polskiej pobożności (zob. Grzegorz z Sambora, Szymon Starowolski, prymas Stefan kard. Wyszyński). Maryja jako Matka i Królowa ucieleśnia potęgę i łaskawość Boga, pozwala ujmować królestwo Boże jako zbliżające się do ludzkich potrzeb i wyzwań, stąd Jej tytuły Opiekunki i Pośredniczki Miłosierdzia. Królowa Polski jednoczy naród i opiekuje się nim, szczególnie w trudnych okresach; jest obrończynią najważniejszych wartości narodowych: wiary i obyczajów chrześcijańskich, kultury i języka ojczystego "Bóg, honor i Ojczyzna" (por. Królowa Polski NMP, w: EK t. 9, 1372n).

Pozostali patronowie Polski to: św. Wojciech (2019), św. Stanisław BM ze Szczepanowa (2021), św. Stanisław Kostka (2018) i św. Andrzej Bobola (2020).

Patroni Polski: św. Wojciech BM, św. Stanisław BM, św. Stanisław Kostka i św. Andrzej Bobola

Każdy z nich ma swoją historię i znaczący wpływ na rozwój wiary i kultury chrześcijańskiej w kolejnej epoce dziejów naszego narodu. U jej początków jest postać biskupa Wojciech (Adalberta), z rodu Słanikowiców z czeskich Libric (956-997). Biskup Pragi (od 992 r.), opuścił miasto i udał się do Rzymu (995 r.), a następnie podjął misję w Polsce. Wyprawa do pogańskich Prus zakończyła się śmiercią męczeńską 23 kwietnia 997 roku. Bolesław Chrobry wykupił ciało męczennika i z honorami pochował w Gnieźnie. Wkrótce Wojciecha (Adalberta) kanonizowano, natomiast w czasie zjazdu gnieźnieńskiego (1000 r.) obrano go patronem nowo utworzonej metropolii oraz całej Polski.  

Drzwi Katedry w Gnieźnie - Św. Wojciech (FDC 01)

Św. Stanisław Kostka w tle kościół św. Andrzej an Kwirynale w Rzymie - FDC 01.

Ostatni z patronów Polski, św. Andrzej Bobola (1591-1657), jezuita, misjonarz i męczennik. Do Towarzystwa Jezusowego wstąpił w roku 1611 w Wilnie. Tak ukończył studia filozoficzne i teologiczne. W roku 1622 otrzymał święcenia kapłańskie. Posługiwał jako kaznodzieja, spowiednik i misjonarz ludowy  w Wilnie, Płocku, Łomży i Pińsku. Dzięki swej gorliwej posłudze otrzymał tytuły Apostoła Pińszczyzny i Duszochwata. W maju 1657 roku na Janów Podlaski napadła grupa Kozaków i dokonała rzezi katolików i Żydów. Andrzej, pochwycony prze nich, zawleczony został na rynek miasta i okrutnie zamęczony na śmierć. Kult męczennika zaczął się intensywnie szerzyć. Jednak, na skutek kasaty zakonu i rozbiorów Polski, kanonizacja odbyła się dopiero 17 kwietnia 1938 roku. Relikwie z Pińska przewieziono do Połocka, zebrane do Moskwy, a potem do Rzymu. Krótko przed II wojną sprowadzono je do Warszawy. Przechowywane je w kościele MB Łaskawej na Starym Mieście, aż spoczęły w Sanktuarium Narodowym w Warszawie. 

Św. Andrzej Bobola i jego relikwiarz w Sanktuarium Narodowym w Warszawie FDC 01

Wstawiennictwo Patronów Polski stanowi trwałą ochronę dla naszego narodu, przypominającą pełną "zbroję Bożą". Apostoł Narodów wyzwał: "Dlatego nałóżcie pełną zbroję Bożą, abyście w dzień zły mogli się oprzeć i ostać, dokonawszy wszystkiego. Stańcie więc i przepaszcie wasze biodra prawdą, załóżcie pancerz sprawiedliwości, a na nogi włóżcie gotowość głoszenia dobrej nowiny pokoju. Zawsze miejcie tarczę wiary, dzięki której będziecie mogli gasić wszelkie ogniste pociski Złego. Przyjmijcie też hełm zbawienia oraz miecz Ducha, którym jest Słowo Boże" (Ef 6,13-17).

Królowa Polski w obrazie jasnogórskim pojawia się na znaczkach polskich (zob. Maryja-znaczki) oraz innych krajów. Najstarszym znaczkiem przedstawiającym wizerunek "Regina Poloniae" wydała Poczta Watykańska w 1956 roku z okazji Roku Maryjnego obchodzonego w Polsce. W realiach PRL-u nie mogła się ukazać w tym czasie tego typu emisja, stąd jubileuszowe wydanie watykańskie. Seria trzech znaczków przedstawia wizerunek Czarnej Madonny w trzech odcieniach brązowo-czerwonym, niebiesko-szarym i zielono-błękitnym (Mi VA 263-265).

"Regina Poloniae" - Mi VA 264

Pierwszy znaczek polski z wizerunkiem Królowej Polski ukazał się z okazji 600-lecia obecności obrazu Jasnogórskiego. Seria trzech znaczków przedstawia: postać ojca Augustyna Kordeckiego, fragment obrazu "Oblężenie Jasnej Góry przez Szwedów w 1655" i ikonę Jasnogórską (zob. Fi 2670-72) oraz blok 119. Pierwotnie w skład serii miał jeszcze wchodzić znaczek z wizerunkiem Jana Pawła II, jednak wydano go rok później z okazji wizyty papieża w dwóch wersjach (por. Fi 2720-21).

Madonna Jasnogórska - blok 119

W serii znaczków z 2004 roku, prezentujących sanktuaria maryjne w naszym kraju (Fi 3981-97), ikona i sanktuarium Królowej Polski jest jednym z wielu miejsce, w który czci się Maryję jako naszą Patronkę i Orędowniczkę. Warto też dostrzec znaczek, arkusik i kopertę okolicznościową, które ukazały się z okazji 300. rocznicy koronacji cudami słynącego obrazu Matki Bożej Jasnogórskiej (1717-2017).

Królowa Polski - Fi 3997 oraz 300. rocznica koronacji obrazu - Fi 4782 (FDC 01).

Poczta Watykanu w roku 1966 z okazji jubileuszu 1000-lecia chrztu Polski (966-1966), wprowadziła do obiegu kolejną serię znaczków "poloników" (Mi VA 502-07), a wśród nich istotne postaci z naszej historii: księżnę Dąbrówkę i Mieszka I, św. Wojciecha (Adalberta), św. Stanisława, biskupa i męczennika, św. Jadwigę Królową, Matkę i Królową Polski oraz papieża Pawła VI.

Millenium Polski - św. Wojciech (Mi VA 503).

Na pewno do grona najnowszy Patronów Polski "pretendują" też św. Jan Paweł II i bł. Stefan kard. Wyszyński. Pierwszy posiada trwałe miejsce w filatelistyce polskiej i światowej (zob. JPII-znaczki). Wielki Prymas Tysiąclecia pojawił się na znaczkach polskich kilkakrotnie: pierwszy raz wraz z Janem Paweł II (1992) podczas spotkania młodzieży polskiej na Jasnej Górze z okazji pierwszej rocznicy Światowych Dni Młodzieży (Fi 3247-48), drugi raz z okazji 100. rocznicy urodzin (2001), a po raz trzeci z roku 2021 z okazji beatyfikacji, która miała miejsce w sanktuarium Opatrzności Bożej w Warszawie (wraz z bł. Elżbietą Różą Czacką).

  

 

Prymas Tysiąclecia - Fi 3247-49; 3753; 5172 FS01

***

Pasja filatelistyczna wpisuję się w dzieło kultury ludów i narodów. Kultura to cierpliwa uprawa, która wymaga ciągłej troski i pielęgnacji przez pokolenia. Naród polski od momentu chrztu Mieszka "zakorzeniony" jest w glebie chrześcijańskiej. Ewangelia zapuściła tu swoje korzenie ("implantatio evangelica"), owocuje i trwa nieprzerwanie od ponad tysiąca lat. Pytania, które trzeba wciąż stawiać brzmią następująco: Jakie plony przyniosła ta inkulturacja Ewangelii na ziemi polskiej? Dlaczego tak ważna jest nieustanna modlitwa za przyczyną naszych Patronów? Jak naśladować naszych świętych i błogosławionych, by odważnie głoszona była tu i teraz "tajemnica Ewangelii" (Ef 6,19-20).

ks. Jan Kochel

Bibliografia:

Blachnicki F., Królowanie Maryi w narodzie polskim w pojęciu ojca Maksymiliana Kolbego, AK 54(1957), 89-95.